Metodoloji

Not: "Milliyetçi" kaynaklar İktidar bölgesine sayılır — MHP, Cumhur İttifakı'nın bir ortağıdır, dolayısıyla milliyetçi bir kaynağın MHP'yi olumlu haber yapması spektrumlar-arası bir sürpriz sayılmaz.

Toplayıcı (ör. Haberler.com, Onedio) ve niş (spor, finans, kurumsal) türündeki kaynaklar kümelerde listelenir ama yanlılık dağılımına, kör nokta ve sürpriz hesaplarına sayılmaz; hangi kaynağın hangi türde olduğu Kaynaklar sayfasında işaretlidir.

Bir haber kümesi "kör nokta" sayılması için:

Kaynak eşiği

Kümede en az 5 kaynak yer almalı,

Baskınlık eşiği

ve bu kaynakların tek bir Medya DNA bölgesi (İktidar, Bağımsız veya Muhalefet) payı ≥ %80 olmalı.

Kümede 5 kaynaktan azı varsa "diğer taraf görmezden geldi" ile "henüz kimse haber yapmadı" ayırt edilemez, bu yüzden 5 kaynak eşiği var. Bir küme eşikleri geçtiğinde bile, karşı tarafa yetişme fırsatı tanımak için Kör Noktalar listesine 24 saat sonra girer — veritabanındaki işaretleme kendisi anlıktır, gecikme sadece herkese açık listeleme içindir.

Tayf'ın kümeleyicisi aynı olayı bazen iki ayrı kümeye böler. Bu yüzden her kör nokta için, sessiz görünen taraftaki kaynaklarda aynı olayı anlatan haber aranır (Jev ile, olasılık ≥ %85). Bulunan kaynaklar sayıma eklendiğinde baskınlık eşiği artık tutmuyorsa, o kümede kör nokta işareti gösterilmez.

Bir küme "sürpriz kesişim" olarak işaretlenir:

Kaynak eşiği

Kümede en az 5 kaynak varsa,

Baskınlık eşiği

bir Medya DNA bölgesi kümenin ≥ %65'ini oluşturuyorsa,

Karşı taraf + marj

ve karşıt bölgeden en az bir kaynak habere yer vermiş, baskın bölgedeki kaynak sayısı ise karşıt bölgedekinden en az 3 fazla olmalı.

Alt eşik (marj 3), 4'e-2 veya 3'e-1 gibi ufak çoğunluk farklarının gerçek bir sürpriz yerine gürültü olarak işaretlenmesini önler — kural, normalde karşı tarafı desteklemeyen bir kaynağın bu habere neden yer verdiğini merak ettirecek kadar net bir kesişim olduğunda tetiklenir.

Denge puanı, bir kümeyi hangi Medya DNA bölgelerinin haber yaptığını tek bir sayıyla özetler. Yalnızca sınıflandırılmış (oy veren) kaynaklar sayılır; toplayıcı ve niş kaynaklar, spektrum çubuğunda olduğu gibi, hesaba katılmaz. Puan, üç bölgenin paylarının normalleştirilmiş Shannon entropisidir: tek bölgeden gelen kapsama 0, üç bölgeye eşit dağılan kapsama 100 alır; iki bölgeye eşit bölünen bir küme yaklaşık 63 alır.

Formül: puan = 100 × (−Σ pᵢ · ln pᵢ) / ln 3 — pᵢ, bir bölgenin oy veren kaynaklar içindeki payıdır.

Dengeli kapsama

Puan ≥ 67

Tek tarafa yakın

34–66

Tek tarafta

Puan ≤ 33

Kaynak eşiği

Kümede 5 sınıflandırılmış kaynaktan azı varsa puan hesaplanmaz ("Az kaynak").

Puan bir kalite notu değildir ve haberlerin sıralamasını değiştirmez; yalnızca kapsamanın genişliğini gösterir.

Bazı "kümeler" aslında birden fazla gazetecilik çabası değil, tek bir ajans (AA, DHA, İHA gibi) dispeçinin farklı kaynaklarca birebir yeniden yayınlanmasıdır. Tayf, bir kümedeki makalelerin içerik özetlerinin (content hash) kaçının birbirinden farklı olduğuna bakar: benzersiz içerik oranı ≤ %50 ise küme "tek kaynaktan dağıtım" olarak işaretlenir ve gösterilen kaynak sayısı, kopya sayısı yerine benzersiz dispeç sayısına indirilir — böylece "7 kaynak" aslında tek bir ajans haberinin 7 kopyası olduğunda bu dürüstçe belirtilir.

Tayf ayrıca aynı başlığı kullanan kaynakları sayar: büyük/küçük harf, noktalama ve tırnak farkları yok sayıldığında başlığı birebir aynı olan haberler tek başlık kabul edilir ve küme sayfasında "12 kaynak · 4 bağımsız başlık" biçiminde gösterilir. 25 karakterden ve 4 kelimeden kısa başlıklar (ör. "Son dakika: deprem") gruplanmaz. Aynı başlık her zaman kopya demek değildir: kısa, olgusal başlıklar doğal olarak aynı olabilir; bu yüzden kaynak sayısı düşürülmez.

Güncel kalite sayıları: /kalite

Bu adım şu anda kapalı: üretimde hiçbir başlık tarafsızlaştırılmadı.

En az 3 kaynağı olan kümeler için, üye makalelerin başlıkları bir LLM'e gönderilir ve LLM, aşağıdaki sabit istemi (prompt) kullanarak tarafsız, olgusal, tek cümlelik bir toplu başlık üretir. Üretilen başlık kümenin gösterim başlığı olur; özgün başlık hiçbir zaman silinmez — küme sayfasındaki "AI ile tarafsızlaştırıldı" rozetinin altında her zaman görüntülenebilir.

LLM kapalıyken ara bir adım çalışır: en az 2 kaynağı olan kümeler için üye başlıklar arasından diğerlerine en çok benzeyen, en az sansasyonel olanı seçilir ve kaynağın üslup işaretleri ("Son dakika", ünlem, büyük harf, "Başkan Erdoğan" gibi ev stili) temizlenir. Bu bir sentez değildir ve yapay zekâ kullanmaz; küme sayfasında "Kaynak başlıklarından seçildi" olarak etiketlenir ve yukarıdaki sayıma dahil edilmez.

Aşağıda 8 farklı Türk haber kaynağının aynı haber için yazdığı başlıklar var. Bu haberleri toplu bir tarafsız başlığa indirgemen gerekiyor.

KURALLAR:
- En fazla 80 karakter
- Tarafsız, olgusal, sıfat içermeyen
- Hiçbir kaynağın tonunu kopyalama
- Açık şekilde olayı anlat
- "Şok!", "Son dakika!", "Kahreden..." gibi clickbait yasak
- Türkçe olmalı
- Sadece başlığı yaz, başka açıklama yok

KAYNAK BAŞLIKLARI:
{titles}

TARAFSIZ TOPLU BAŞLIK:

Her küme, üyelerinin başlıklarına bakılarak yedi konu etiketinden birine ("politika", "dünya", "ekonomi", "spor", "yaşam", "teknoloji", "genel") otomatik olarak atanabilir. Bu atama bir editör kararı değildir; Jev adlı otomatik sınıflandırma sistemi her makale başlığını ayrı ayrı değerlendirir. Bir üyenin oyu yalnızca kendi seçtiği etiket için olasılığı ≥ 0,8 olduğunda sayılır ve bir kümenin etiket alabilmesi için ya en az 2 güvenli üyenin ≥ %60'ı aynı etikette anlaşmalı ya da tek üyeli bir kümede o tek üye ≥ 0,9 olasılıkla oy vermelidir — bu 0,8 eşiği bir güven eşiğidir, bir doğruluk iddiası değildir. Eşikleri geçemeyen bir küme hiçbir konu sayfasında görünmez ve "politika" etiketi veritabanında tutulsa da kendi sayfası yoktur, çünkü ana sayfa zaten siyaset akışıdır.

Yanlış bir yanlılık etiketi, hatalı bir tarafsızlaştırılmış başlık ya da başka bir hata mı gördünüz? Aşağıdaki formla bildirin. İncelenen düzeltmelerin kaydı herkese açıktır.